ابیانه پنجره ای رو به تاریخ

شاید امروز کمتر کسی ابیانه را ندیده یا درباره آن نشنیده باشد . اما آنچه در باره این روستا گفته یا نوشته شده است بیشتر با هدف شناساندن یک موقعیت جغرافیائی یا ارائه تصویری از آداب و رسوم این محل بوده و کمتر به شناخت چگونگیِ روندِ منجر به تاسیسِ این تمدن ، پرداخته شده است.
بدلائلی که در این یادداشت به آن اشاره خواهد شد این نتیجه حاصل است که شکل گیری این روستا ناشی از تجمع گروهی از نخبگان جامعه در زمانهای بسیار دور و اراده/اجبار آنان برای اقامت/مهاجرت به سرزمینی دور از مراکز قدرت بوده است. اینکه چه عواملی انگیزه این گروه برای فاصله گرفتن از حوزه حکومت و قدرت بوده است روشن نیست ولی وضعیت روستا بلحاظ نظامات اجتماعی ، فرهنگی و اقتصادی و حتی سیاسی نشان میدهد که گروه سکنا گزیده در این ناحیه از دانشهای زمان خود بهره کافی داشته و در اداره جامعه خود آگاهانه از آن استفاده میکرده اند .

الف- ابیانه ایها مایل بوده اند در مسیر عبور واقع نباشند!
روستا از زمانهای دور تاکنون در انتهای جاده ای بن بست شکل گرفته است و هیچگاه تلاشی برای خروج از این حالت انجام نشده اگرچه زمینه آن فراهم بوده است. نقشه هوائی منطقه نشان میدهد که امتداد جاده فرعی منشعب از جاده کاشان به نطنز بعد از ابیانه میتوانسته است به جاده دلیجان به اصفهان که از سالهای بسیار دور یکی از شاهراه های اصلی کشور محسوب میشده است متصل شود ولی هیچگاه چنین نشده است ! البته مسیر مالرو و بعدها جیپ رو ، ابیانه را به روستای مراوند و سپس جاده اصفهان متصل کرده است ولی همواره اراده ای در تبدیل نشدن این جاده به دسترسی عبوری و قابل استفاده عموم وجٍ د داشته است .

ب - برای ابیانه ایها، سرزمین محل سکونتشان ، منطقه ای سوق الجیشی (استراتژیک) محسوب میشده است!
تقریبا کلیه موقعیتهای طبیعی و جغرافیائی مشخص مانند قله ها ، دره ها ، آبریزگاهها و هر پدیده طبیعی دیگر در حوزه مربوط به روستا دارای نام خاص هستند. در مواردیکه برای یافتن نامهای با مسمی و متناسب با وضعیت طبیعی یک مکان خاص با محدودیت مواجه بوده اند با تعبیه و ایجاد عوارض مصنوعی سعی کرده اند نامهای معنی داری را برای محلهای مختلف انتخاب نمایند. بهمین دلیل این نامها از زمانها بسیار دور تا این تاریخ همچنان مورد استفاده قرار میگیرند. ابیانه ایها قادر بوده و هستند موقعیتهای مختلف اطراف روستا تا مسافتهای بسیار را کاملا دقیق شناسائی و مشخص نمایند. بعبار؍ بهتر برای اهالی روستا ، ابیانه و اطراف آن در محدوده بزرگی نسبت به روستا ، دارای آدرس دقیق پستی است.

ج - ابیانه در طول تاریخ ، سرزمین معینی را برای خود تعریف کرده و با تکیه بر دانش اهالی روستا و با استفاده از قوانین و مقررات حکومتهای وقت ، به نوعی خودمختاری سیاسی و همزیستی مسالمت آمیز با همسایگان ، در محدوده تعیین شده دست یافته است !
تقریبا تمامی صحاری ، مزارع ، مراتع و منابع آب اطراف روستا به استناد مدارک رسمی و قانونی هر دوره تاریخی در مالکیت ابیانه بوده است و اهالی روستا قانونا از آنها بهره برداری میکرده اند. این مالکیتها بصورت سهامی و متعلق به همه اهالی روستا بوده است. استفاده از مراتع جهت چرای رمه ها ، استفاده از محصول کتیرای گیاه گون ، استفاده از منابع آب حوزه جغرافیائی روستا توسط اهالی یا نمایندگان آنها یا طرفهای قرارداد روستا ، کاملا قانونی و بعنوان استفاده از اموال ، دارائیها و متصرفات روستا تعریف میشده است و در برخی مقاطع تاریخی که معارضانی برای این حق پیدا شده ا؍ ت اهالی روستا به نمایندگی نمایندگان خود ، از حقوق قانونی اهالی در مراجع ذیصلاح دفاع کرده و تقریبا در تمامی موارد موفق شده اند ادعای خود را به اثبات برسانند. مدارک و شواهدی حاکی از وجود چنین دعاوی بین ابیانه و نزدیکان به حکومت در دوره حکومت صفویه وجود دارد.

د - ابیانه ای مالکیت سرزمینهای متعلق به خود را به اشتراک نگذاشته و اجازه نداده است غیر ابیانه ای در این محل مالکیتی بر دارائیهای غیر منقول بدست آورد.
در طول تاریخ هیچ غیرابیانه ای نتوانسته است صاحب املاکی اعم از زمین ، باغ یا ساختمان در محدوده روستای ابیانه شود. ابیانه ایها به هیچ غیر ابیانه ای زمین یا اموال غیر منقول خود را نفروخته اند. حتی در مواردیکه لازم بوده است برای مراکز دولتی زمین یا ساختمانی اختصاص یابد مالکیت محل اختصاص داده شده کماکان متعلق به روستا بوده است. در دوره های معاصر ، دبستان ، مدرسه راهنمائی ، دبیرستان ، بهداری ، محل شعبه بانک ، مرکز مخابرات روستا و . . . همگی متعلق به ابیانه بوده است.

هـ - ابیانه ایها بیواسطه یا به واسطه اهالی با سواد خود از اوضاع سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی و اجتماعی روزگار خویش مطلع بوده و از این اطلاع در جهت رشد و اعتلای جامعه روستا بهره برده اند.
در تمام ادوار تاریخی بخش قابل توجهی از اهالی روستای ابیانه از سواد و دانش روز زمان خود بهره مند بوده اند و در آموزش آن به سایر اهالی اهتمام لازم را بکار بسته اند. سالمندان روستا سابقه بسیار طولانی از وجود و فعالیت مکتب خانه در روستا را بیاد می آورند. وضعیت فعلی روستا از این نظر نیز موید این مدعاست . نسخه های خطی از کتابهای مختلف قدیمی در نزد اهالی روستا وجود دارد. نسخه های بسیار قدیمی از شاهنامه فردوسی ، مثنوی ، انوار سهیلی و . . . در ابیانه یافت میشود که نشانه عزم و اراده اهالی برای کسب سواد خواندن و نوشتن و سپس مطالعه کتب و آگاهی نسبت به اطلاعات و ا خبار روزگار خود میباشد.

و – ابیانه ایها گرچه در منطقه جغرافیائی کوچکی اقامت داشتند ولی حیات اجتماعی اقتصادی آنها در محدوده بمراتب بزرگتری جریان داشت .
ابیانه در امتداد دره ای کم عـرض واقع شده است و بهمین دلیل زمین زراعی در ابیانـه بسیار محـدود است ولی ابیانه ایها در شعاعی در حدود 150 کیلومتر از روستای خود و در مناطقی با اقلیمهای متفاوت دارای املاک زراعی بوده و بوسیله عواملشان (رعیت ها) به زراعت مشغول بوده اند و بهمین دلیل بیشتر محصولات زراعی اعم از محصولات گرمسیری یا سردسیری را در سبد تغذیه خود داشته اند. این موضوع به لحاظ اقتصادی نیز حائز اهمیت میباشد. آنها بخشی از محصولات زراعی خود را در بازارهای کاشان ، اصفهان و حتی تهران بفروش میرساندند و از این طریق کسب درآمد میکردند.

ز - ابیانه ایها در تدوین نظام اجتماعی خود به همه جنبه های مثبت زندگی انسان و هماهنگی آن با طبیعت و محیط جغرافیائی توجه هوشمندانه داشته اند.
ابیانه ایها زندگی اجتماعی در روستای خود را در بهترین ، مناسبترین و راحت ترین حالت مدیریت میکردند. نظامهای اجتماعی مختلفی روابط آنها با یکدیگر را در این محدوده جغرافیائی تعریف میکرد. این نظامها در عین حال کامل و کاملا جوابگوی احتیاجات روزمره و بلند مدت آنها بود بنحوی که میتوانست روابط گسترده و متنوع آنان با خودشان و اهالی مناطق اطراف روستا تا شهرهای بزرگی همچون کاشان و اصفهان را شامل شود. برخی از این نظامها در زمان حاضر نیز در فضای اجتماعی ابیانه جریان داشته و مسائل روستا را مدیریت میکند. نظام آبیاری در ابیانه با توجه به محدودیت منابع آب و پراک ندگی باغات و کرت ها از زمانهای دور تا حال همچنان کاربرد موفق خود را دارا ست. نظام حاکم بر روابط خانوادگی ، قوانین مربوط به چگونگی ایجاد و استفاده از اموال عمومی و مالکیتهای مشترک بر اموال غیر منقول نشانه های روشن و آشکار تشکیل و تحقق جامعه مدنی موفقی در روستای ابیانه در طول اعصار بوده است. در ابیانه در هر محله ای یک هاون سنگی با مالکیت عمومی وجود داشت که اهالی محل میتوانستند از آن استفاده نمایند. همچنین محلهائی برای پخت نان در ناحیه های مختلف روستا وجود داشتند که با هماهنگی فرد مسئول در هرناحیه ، استفاده از آنها برنامه‌ریزی میشد. آسیاب های آبی ؍ خرمنگاه ها برای کوبیدن خرمن گندم ، چرشگاه (محل آماده شده برای پختن و تهیه شیره میوه جات) ، حمام عمومی در دو محله بالا و پائین روستا و . . . نمونه های دارائیهای عمومی روستا بوده و هستند که استفاده از آنها بدون هرگونه مشکلی برای اهالی امکانپذیر بوده است. صد ها سال است که ساختمانهای مسکونی و حتی خدماتی روستا بصورت مالکیتهای مشترک در طبقات وجود دارند بدون آنکه استفاده از آنها منجر به بروز اختلافات بین اهالی شده باشد. بررسیهای کارشناسی نشان داده است که طراحی شهری و معماری ابیانه براساس نیازهای فردی و عمومی اهالی و در تطابق کامل با اقلیم روستا انجام و اجرا شده و به‌ همین دلیل کار و زندگی در ابیانه برای اهالی آن شیرین و مطلوب بوده است. در همین عرصه ها توجه به هنر نیز در شکل کاربردی عجیب و جالبی در ابیانه قابل مشاهده است . نمونه بارز و برجسته آن ، استفاده از پنجره های مشبک در اکثر قریب به اتفاق خانه های ابیانه است .

ح - ابیانه ایها مردمی هوشمند بوده اند که اصول همزیستی مسالمت آمیز با طبیعت و انسانهای دیگر را آگاهانه در جامعه مدنی خود بکار بسته و از آن بهره جسته اند .
اگر به تعاریفی که از فرهنگ برتر در جوامع بشری شده است توجه کنیم در می یابیم آنچه در روستای ابیانه به این مفهوم وجود دارد تا چه حد پایدار بوده و توانسته است در طول تاریخ و در مواجهه با انواع فرهنگها حیات پویای خود را حفظ نماید و مؤلفۀ اصلیِ هویتِ تاریخیِ اهالی آن باشد. ابیانه با نزدیکترین روستاهای همسایه خود تفاوتهای شکلی و ماهیتی بسیار عمیق دارد. گویش خاص اهالی ، آداب و رسوم ویژه آنان ، علاقه و اصرار اهالی به ثبت رویدادهای طبیعی ، اجتماعی و تاریخی ، ثبت و ضبط نقل و انتقالات اموال و املاک ، نگهداری مسئولانه اسناد و مدارک تاریخی و اجتماعی ، تعریف و رعایت اصول روابط خانوادگی و اجتماعی ، طراحی شبکه های اجتماعی روستائی و احترام به آنها از نشانه های وجود فرهنگی غنی در این روستا میباشد. علاقه اهالی به ادبیات و نگهداری و خواندن کتابهای مختلف ادبی و تاریخی همچنان از شاخصه های فرهنگی ابیانه ایهاست. وجود تعداد زیاد کتب خطی از شاهنامه فردوسی ، مثنوی معنوی و انوار سهیلی و کلیله و دمنه و . . . در نزد اهالی روستا که از گذشتگان ایشان به ارث رسیده است نشانه دیگری بر صحت این مدعاست. ابیانه ایها به شعر و شاعری علاقه زیادی دارند و علاوه بر آنکه بیشتر اهالی اشعار شاعران ایرانی را در حافظۀ خود دارند و به مناسب تهای مختلف از آنها استفاده مینمایند ضمنا سوابق سرودن شعر نیز در میان ایشان بسیار است. توجه ابیانه ایها در طول تاریخ به موضوعاتی همچون ضرورت حفاظت از محیط زیست ، کنترل جمعیت ، الزامات زندگی اجتماعی مانند همکاری و تعاون و رعایت حقوق دیگران که از معضلات جوامع انسانی کنونی است نشانه های دیگر حضور و حیات قومی هوشمند در این نقطه از زمین است.

این ویژگیها و موارد دیگری که بیش از آن تخصصی هستند که در حوصله یک نوشته کلی بگنجد این روستای تاریخی را به اندازه کافی از اهمیت و ارزش برخوردار نموده است که برای شناخت کامل پیشینه و محافظت از آن تلاشی اساسی شکل گرفته و مدیریت شود. شرایط جدید وضعیتی را بوجود آورده است که هجوم برنامه ریزی نشده و خارج از کنترل انبوه گردشگران به این محل توانسته است بخشهای قابل ملاحظه ای از اصالتهای تاریخی ، فرهنگی این بخش از سرزمین اسلامی را از بین ببرد و نشانه های راهگشا برای دست یابی به حقایق تاریخی را مخدوش کند. پیش از آنکه تمام این مجموعه فرهنگی در دستبرد زمانه از هویت اصیل خود تهی شود باید متفکران و محققان جامعه و دانشگاه به این گوهر حاشیه کویر توجه نمایند.

اضافه کردن نظر

قوانین ارسال نظر :
:: نظرات ارسالی جهت انتشار میبایست به زبان فارسی نوشته شده باشند.
:: از بکار بردن الفاظ نامناسب و یا توهین به شخص یا گروه خاص و پرداختن به موضوعات خارج از چارچوب سایت بپرهیزید.
:: جهت پاسخ به نظرات دیگران می توان از گزینه پاسخ در انتهای هر نظر استفاده نمود.
:: جهت ارسال عکس در نظرات خود میتوانید نشانی اینترنتی تصاویر خود را در قسمت "عکس" ارسال نمایید.
توضیح : تصاویر خود را با رزولیشن 640*480 در سایت www.picofile.com در قسمت "ارسال فایل" بارگذاری نمایید و در قسمت نظرات پایگاه با کلیک بر روی آیکون "عکس" لینک اینترنتی ارائه شده در قسمت قبل را وارد نمایید .

کد امنیتی
تازه سازی

عضویت در سامانه

با عضویت خود به خانواده "ابیانه من" بپیوندید.





.: پايگاه اطلاع رساني ابيانه :. پست الکترونیک : info@myabyaneh.ir سامانه پیامکی : 30007004000700
© کلیه حقوق این سایت متعلق به پايگاه اطلاع رساني ابيانه بوده و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است